Công nghệ số, dữ liệu lớn và AI đang mở ra khả năng mô phỏng rủi ro thiên tai chi tiết hơn theo từng địa bàn. Cùng với dữ liệu vệ tinh, thiết bị đo mưa tự động, radar và cảm biến về nhiệt độ, gió, mực nước, lưu tốc hoặc dịch chuyển đất đá giúp rút ngắn quá trình từ quan trắc đến phát cảnh báo.

Nhu cầu cảnh báo tăng mạnh trước thiên tai cực đoan

Đến cuối tháng 11/2025, Biển Đông ghi nhận 20 cơn bão và áp thấp nhiệt đới; mưa lớn và lũ vượt lịch sử xuất hiện trên 13 tuyến sông ở Bắc Bộ và Trung Bộ. Quy mô thiệt hại cho thấy dự báo không thể chỉ dừng ở bản tin thời tiết chung mà cần mô phỏng cụ thể phạm vi ngập, sạt lở và nhóm dân cư chịu tác động.

Các địa phương được khuyến nghị từng bước xây dựng mô hình rủi ro ngập lụt và sạt lở theo vùng, cấp độ và kịch bản. Để hệ thống hoạt động bền vững, thiết bị quan trắc phải đi kèm nền tảng dữ liệu, cơ chế vận hành ổn định và nhân lực đủ khả năng phân tích kết quả.

Công nghệ phải gắn với quy trình hành động

Một thách thức quan trọng là phân biệt giữa việc đơn thuần sử dụng phần mềm và chuyển đổi số toàn bộ quy trình. Cảnh báo chỉ có hiệu quả khi người dân nhận được thông tin, hiểu nội dung, biết cần làm gì và có khả năng thực hiện.

Hệ thống giám sát thiên tai cấp tỉnh đang được thí điểm tại Hà Tĩnh kết nối dữ liệu từ trung ương đến cấp xã, cung cấp giao diện để người dân theo dõi thời tiết, nhận cảnh báo và phản hồi. Lãnh đạo địa phương cũng có thể theo dõi hoạt động sơ tán trên bản đồ số.

Tăng mật độ quan trắc và chi tiết hóa bản đồ rủi ro

Các giải pháp dài hạn gồm tăng mật độ trạm đo mưa, nâng chất lượng dự báo mưa lớn, xây dựng bản đồ nguy cơ lũ quét và sạt lở tới cấp thôn, bản; rà soát khu vực cần di dời; nâng cấp đê điều, hồ chứa và hạ tầng thiết yếu.

AI và dữ liệu lớn có thể hỗ trợ nhận dạng quy luật, chạy nhiều kịch bản và ước lượng khu vực chịu tác động. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào dữ liệu đáng tin cậy, quy trình phối hợp giữa các cấp và cách chuyển kết quả chuyên môn thành khuyến nghị rõ ràng cho cộng đồng.

Nguồn tham khảo: Báo Nhân Dân, đăng ngày 05/12/2025 lúc 06:31.

Nội dung do SmartGeoMine tổng hợp và biên tập từ nguồn công khai.