Thiên tai ngày càng bất thường và cực đoan khiến việc hiện đại hóa quan trắc, dự báo và truyền tin cảnh báo trở thành nhiệm vụ cấp thiết. Dữ liệu liên tục về mưa, lũ, bão, dông lốc và sạt lở giúp cơ quan chuyên môn nhận diện nguy cơ sớm hơn, đồng thời hỗ trợ địa phương chuẩn bị phương án ứng phó sát với thực tế.

Mạng lưới quan trắc được mở rộng và tự động hóa

Theo thông tin được bài báo tổng hợp, đến tháng 9/2026, ngành khí tượng thủy văn có hơn 2.800 trạm quan trắc khí tượng, thủy văn, hải văn và radar. Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cung cấp khoảng 9.000 bản tin mỗi năm; các đài khu vực và địa phương cung cấp gần 50.000 bản tin.

Hạ tầng tác nghiệp được hỗ trợ bởi trung tâm dữ liệu đạt chuẩn Tier 3, hệ thống siêu máy tính, dữ liệu lớn và các mô hình dự báo số trị. Mạng lưới tự động gồm 130 trạm khí tượng, 317 trạm thủy văn và 26 trạm hải văn; hơn 2.000 phương tiện đo được kiểm định hằng năm để duy trì độ tin cậy của dữ liệu.

Kết nối nhiều nguồn dữ liệu trong thời gian thực

Hệ thống dự báo khai thác đồng thời radar thời tiết, ảnh vệ tinh khí tượng, dữ liệu định vị sét, vệ tinh quỹ đạo cực và thám không vô tuyến. Năm phần mềm tích hợp được nghiệm thu trong năm 2025 giúp xử lý các nguồn dữ liệu này trên một quy trình tác nghiệp thống nhất, hỗ trợ theo dõi mây đối lưu, mưa lớn và dông sét gần thời gian thực.

Việc ứng dụng công nghệ mới đã góp phần nâng thời gian dự báo bão và áp thấp nhiệt đới từ 24 giờ lên 36 giờ; với các cơn bão có quỹ đạo ổn định, thời gian dự báo trước có thể đạt 60-72 giờ. Cảnh báo rét đậm, rét hại đạt 48-72 giờ và dự báo điểm chi tiết đã được phát triển cho khoảng 600 vị trí trên cả nước.

Ưu tiên AI, dữ liệu lớn và chia sẻ dữ liệu

Định hướng tiếp theo là chuyển mạnh từ quan trắc thủ công sang tự động, ưu tiên miền núi và vùng biển; hiện đại hóa trung tâm điều hành; tăng chia sẻ dữ liệu giữa trung ương, địa phương và cộng đồng. AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và mô hình số trị sẽ được kết hợp để tăng độ chi tiết, kéo dài thời gian cảnh báo và chuyển kết quả chuyên môn thành hướng dẫn dễ hiểu cho người dân.

Hiệu quả của cảnh báo sớm không chỉ phụ thuộc vào thiết bị và mô hình. Thông tin còn phải đến đúng nơi, đúng lúc, phù hợp với từng loại thiên tai và nhóm đối tượng. Việc kết hợp công nghệ hiện đại, kinh nghiệm thực tiễn, diễn tập và nâng cao nhận thức cộng đồng là điều kiện để biến cảnh báo thành hành động giảm thiểu thiệt hại.

Nguồn tham khảo: Tạp chí Thiên nhiên và Môi trường, đăng ngày 05/10/2026 lúc 06:10.

Nội dung do SmartGeoMine tổng hợp và biên tập từ nguồn công khai.